Galerie de cartes mentales “Ус тэр” булгийн сав газрын экосистем
Энэ сэтгэмжийн зураг нь “Ус тэр” булгийн сав газрын экосистемийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг агуулж байна. Үүнд геологийн бүтэц, усны нөөц ба түүний ашиглалт, биологийн олон янз байдал, хүрээлэн буй орчны асуудлууд болон хамгааллын арга хэмжээнүүд багтсан болно. Зураг нь олон салбаруудын хоорондын уялдаа холбоог харуулахын зэрэгцээ, сав газрын тогтвортой хөгжлийн талаарх ойлголтыг гүнзгийрүүлэхэд тусална.
Modifié à 2024-12-06 04:58:24XI анги "Улс төр" бүлэг сэдэв
Сонгууль, сонгуулийн тогтолцоо
Сонгууль гэдэг нь хоёр ба түүнээс дээш тооны нэр дэвшигч, улс төрийн нам, эвслээс иргэн хүн тэгш эрхтэйгээр сонголтоо өөрийн биеэр, чөлөөтэй хийж, үр дүн нь шууд гардаг улс төрийн сонголт юм
Сонгуулийн үүсэл хөгжил
Орчин үеийн сонгуулийн үүслийг төлөөллийн ардчиллын үзэл санаа хэрэгжиж эхэлсэн үетэй холбон авч үздэг.
Харин XVII зуунаас баруун Европт төрийн эрх мэдэл гагцхүү ард түмнээс, тэдний итгэл, зөвшөөрлөөс үүсэлтэй гэсэн үзэл баримтлал давамгайлах болсон.
Түүх сөхөн үзэхэд XIII зууны үед эзэн хааныг сонгодог байжээ. Бид төрийн эрх барих төлөөллийн байгууллагыг 1924 оноос эхлэн сонгох болсон бөгөөд 1951 он хүртэл энэ нь зөвхөн "ангийн" сонгууль байв
Улс төрийн сонгуулийн эрхийн шалгуур
Сонгох эрхийн шалгуур
Сонгогдох эрхийн шалгуур
Сонгуулийн эрх
Сонгох эрх - Хоёр ба түүнээс дээш нэр дэвшигч эсвэл улс төрийн намаас сонголт хийх иргэний эрх
Сонгогдох эрх - Иргэний төрийн байгууллагын бүрэлдэхүүнд сонгогдох эрх
Сонгуулийн тогтолцоо
Мажоритари тогтолцоо
Пропорциональ тогтолцоо
Холимог тогтолцоо
Ардчилсан сонгуулийн зарчим:
Бүх нийтээр оролцох зарчим. Сонгуульд тэгш оролцох зарчим. Саналыг шууд өгөх зарчим. Чөлөөтэй сонгох зарчим.Саналаа нууцаар гаргах зарчим.
Дүгнэлт
Сонирхлын бүлгүүд
Сонирхлын бүлгүүд нь өөрсдөдөө илүү ашигтай, тохиромжтой шийдвэр гаргуулах зорилгоор улс төрийн болон төрийн байгууллагуудад нөлөө үзүүлэхийг эрмэлзэх нийтлэг ашиг сонирхлын үндсэн дээр нэгдсэн иргэдийн нэгдэл юм
Сонирхлын бүлгүүд нийгэмд ашиг сонирхлоо нэгтгэх, илэрхийлэх, мэдээлэх үүрэг хүлээж байдаг.
Өөрөөр хэлбэл, бүлгийн болон нийтийн хүсэл, сонирхлыг нэгтгэн, төр засгийн байгууллагуудад хүргэж ажилладаг юм.
Улс төрийн нам
Үйл ажиллагаа
Улс төрийн нам нь улс төрийн институт болохын хувьд түүний хэрэгжүүлэх үүрэг нь илүү өргөн хүрээтэй юм.
Үүнд, төлөөллийн, элитийг төлөвшүүлэх, дайчлах, зорилгоо томьёолох, сонирхлыг нэгтгэх, илэрхийлэх, нийгэмшүүлэх болон албадах, засгийн газрыг байгуулах зэрэг үүргийг гүйцэтгэдэг болно.
Мөн улс төрийн эрх мэдлийг авах, ардчилсан засгийг байгуулах, төрийн бодлогыг тодорхойлох, сонирхлын бүлгүүдийн сонирхлыг нэгтгэн тусгах, хангах зэрэг үүрэгтэй болно.
Сонгууль
Парламентын ардчилалтай улсад намууд сонгуульд оролцож засгийн эрхийн төлөө шударгаар өрсөлддөг.
Сонгууль нь намуудад засгийн эрхийг атгуулж, хуулиар заагдсан хугацаанд засаглалыг зохион байгуулах эрхийг олгодог.
Иймд сонгууль ардчилсан, чөлөөт, шударга, бүх нийтийн, тэгш оролцоот байхыг шаарддаг. Учир нь чөлөөт, шударга сонгууль нь ардчиллын үндэс юм.
Сонгуульд ялалт байгуулсан намууд парламентыг бүрдүүлэн сонгуулиар дэмжлэг авсан хөгжлийн бодлогыг төрийн бодлого болгон хувиргадаг. Мөн парламентад олонх болсон, эсхүл олон суудал авсан улс төрийн намууд хамтран гүйцэтгэх засаглал буюу засгийн газраа байгуулж төрийн бодлогыг хэрэгжүүлдэг.
Сонгуулийн үр дүн гүйцэтгэх засаглал болох засгийн газрыг бүрдүүлэхэд бас нөлөөлдөг.
Парламентын бүгд найрамдах улсад засгийн газрын Ерөнхий сайдаар сонгуульд ялсан, парламентад олонхын суудал авсан намын лидер эсвэл намын эвслийн тэргүүн томилогддог.
Ерөнхийлөгчийн засаглалтай улсад парламентад олонх болсон намаас, эсхүл бүх нийтийн сонгуулиар ерөнхийлөгчөө шууд сонгож ялалт байгуулсан намын хөтөлбөрийг төрийн бодлого болгон хувиргаж хэрэгжүүлдэг.
Энэхүү бүлэг сэдвээр үзэж буй иргэний нийгэм, сонгууль, хэвлэл мэдээлэл, улс төрийн систем, сонирхлын бүлэг, улс төрийн нам, төр зэрэг нь ардчиллын үнэт зүйлс бөгөөд тэдгээрийн бодитой оршин байх үндэс, арга, үйл ажиллагаа, үр дүн зэрэг нь ардчиллыг хэмжих шалгуур, ардчиллыг хөгжүүлэх үндэс юм.
Улс төрийн институт
Улс төрийн систем гэж нийгэмд засаглалыг зохион байгуулан, нийгмийн баялгийг хуваарилан байршуулах арга хэрэгслүүд, эрх зүйн хийгээд улс төрийн хэм хэмжээ, дэг журмын цогц, төр, улс төр, иргэд нийгмийн байгууллагуудын нэгдэл юм.
Сонирхлыг илэрхийлдэг
Сонирхлын бүлэг Олон нийтийн байгууллага
Алмонд сонирхлын бүлгийг өөрсдийнх нь өвөрмөц байдал, дотоод зохион байгуулалтаас хамааран доорх дөрвөн хэв шинжид ангилсан байдаг. Үүнд: Аномик Эвсэл холбооны (associational) Эвсэл холбооны бус (non associational) Байгуулагажсан (institutional)
Сонирхлыг нэгтгэдэг
Улс төрийн нам
Сонирхоын хэрэгжүүлдэг
Улс төрийн нам
Улс төрийн систем нь түүнийг бүрдүүлэгч дэд системүүдийн чиг үүргээрээ холбогдсон нэгдэл.
Тогтолцооны (институционал) дэд систем
Мэдээлэл - харилцаа (коммуникаци)-ны дэд систем
Хэм хэмжээ зохицуулалтын дэд систем
Улс төрийн системийн тухай онолыг боловсруулахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан сэтгэгчид бол улс төр судлаач Д.Истон, Г.Алмонд нар юм.
Улс төрийн системийн загвар (Д.Истон)
Улс төрийн системийн загвар (Г. Алмонд)
Улс төрийн нам
Улс төрийн нам гэдэг нь улс орны хөгжлийн бодлогыг хамтын зарчмаар тодорхойлж, хэрэгжүүлж, улс төрийн хамтын хариуцлага хүлээх чадвартай иргэдийн эвлэлдэн нэгдсэн байгууллага юм
Үүсэл хөгжил
Түүхэн үүднээс намын үүслийг XVII зууны сүүл XVIII зууны эхэн үед хамааруулдаг. Энэ үед Баруун Европ, АНУ-д засаглалын шинэ харилцаа бүхий улс төрийн систем үүсэж эхэлсэн түүхтэй.
Улс төрийн намын үүсэл нь Франц, Английн хувьсгалууд, АНУ- ыг байгуулах тэмцэл, хөдөлгөөн зэрэгтэй холбогддог.
Улс төрийн намын нийгэмд гүйцэтгэх үүрэг
Улс орны хөгжлийн бодлогыг тодорхойлох, хэрэгжүүлэх Улс төрчдийг бэлтгэж, чадавхжуулан нэр дэвшүүлэх Бодлогын хэрэгжилтээ тайлагнах, хариуцлага хүлээх Намын дотоод ардчиллыг хангах Иргэдийн оролцоог хангах
Намын тогтолцоо
Нийгэмд хэчнээн тооны улс төрийн намууд эрх мэдлийг хэрэгжүүлж байгаа, эсхүл засаглалд ойр байгаагаар нь
Нэг намын тогтолцоо
Хоёр намын тогтолцоо
Олон намын тогтолцоо
Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн үзүүлэх нөлөө
Хэвлэл мэдээллийн гүйцэтгэх үүрэг
Өнөөгийн нийгэмд хэвлэл мэдээлэл нь онцгой үүрэгтэй бөгөөд түүнийг дөрөв дэх засаглал гэдэг.
Үндсэн үүрэг.
Мэдээлэл олгох Иргэдэд өөрийн гэсэн санаа бодол төлөвшүүлэхэд оролцон туслах Хяналт шалгалт, шүүмжлэл өрнүүлэх Цэнгээн баясгах, боловсрол олгох гэсэн чиг үүрэгтэй байдаг
Зарчмууд
Нэг хүний эрх ашгийн төлөө бус олон түмний тулд үнэн зөв мэдээлэл дамжуулах Нас хүйс, шашин шүтлэг, боловсролын түвшинг харгалзахгүйгээр бүх нийтэд тэгш хүргэх боломжийг нь хуулиар хангах Ард түмний дуу хоолой болох Хэвлэл мэдээллийн ажилтнууд болон сэтгүүлчдийн эрх ашгийг хамгаалах
Эдгээрийг мөрдлөг болгосноор хэвлэл мэдээлэл нь бүрэн утгаараа иргэдийн дуу хоолой болох учиртай.
Иргэний нийгэм, түүний мөн чанар, үндсэн шинж
Эртний Грек, Ромын үед үүссэн
Иргэний гэсэн үг нь латин хэлний "civilis" буюу соёлтой гэсэн үгнээс үүсэлтэй
Г.Гегель- Иргэний нийгэм нь төрөөс үл хамаарах өөр хоорондын харилцаа, эрх зүйгээр зохицуулагддаг хувь хүмүүс, анги, бүлэг, институудын нийлбэр цогц юм. Р.Дарендорьф "Аливаа зүйлийг хийж бүтээнэ гэдэг нь өчүүхэн ч атугай бусадтай чөлөөтэй хамтран ажиллана гэсэн үг. Р.Путнам Төр, эдийн засаг, гэр бүлээс ангид орших нийгмийн хүрээг иргэний нийгэм гэнэ"
XVII зууны сүүл, XX зууны эхэн үе
Гол шинжүүд: - Хуулийн хүрээнд хүн болгонд адил тэгшээр эдлүүлдэг байх - Эрх мэдлийг зохистой хуваарилах - Шударгаар өрсөлдөх нөхцөлийн хангадаг зах зээл - Чөлөөтэй хэвлэн нийтлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх
Иргэний нийгмийг төлөвшүүлэх төрийн бодлогын хүрээ -Эдийн засгийн хүрээнд -Нийгмийн хүрээнд -Оюун санааны хүрээнд -Улс төрийн хүрээнд