MindMap Gallery Yazma Eser
This image is a mind map centered around "yazma eser," created using a mind mapping tool, which explores the three-part structure of written works: definition, three types, and types of surfaces. It details the definition as any written document containing words, thoughts, rules, or teachings, regardless of content or writing style, as long as it meets certain criteria. The three types include physical entities (like altars, settables, milestones, etc.), written materials (such as papers, scrolls, diplomas, etc.), and inscriptions. The types of surfaces are further divided into organic (like leather, metal, wood) and inorganic (like stone, earth, pottery, magnet).
Edited at 2025-10-24 15:45:48This image is a mind map centered around "yazma eser," created using a mind mapping tool, which explores the three-part structure of written works: definition, three types, and types of surfaces. It details the definition as any written document containing words, thoughts, rules, or teachings, regardless of content or writing style, as long as it meets certain criteria. The three types include physical entities (like altars, settables, milestones, etc.), written materials (such as papers, scrolls, diplomas, etc.), and inscriptions. The types of surfaces are further divided into organic (like leather, metal, wood) and inorganic (like stone, earth, pottery, magnet).
Bu mind map, EdrawMind kullanılarak oluşturulmuştur ve "Delil Sünnet" konusunu derinlemesine incelemektedir. Harita, sünnetin tarihi, bilgi değeri ve nevileri (kavli, filli, takriri sünnetler) gibi temel kavramları içermektedir. Ayrıca, sünnetin yapısı bakımından senedi/tariki bakımından mütevatir ve meşhur sünnetler ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Bu görsel araç, İslam hukuku ve sünnetin anlaşılmasında önemli bir rehber olarak hizmet etmektedir.
Bu akıl haritası, EdrawMind kullanılarak oluşturulmuştur ve İcmalî Deliller-1 Kitab'ın içeriğini özetlemektedir. Harita, kitabın tanımını, özelliklerini, cem ve istinsahı (toplu ve ayrıntılı), şaz kıraatin kaynak değeri ile ihtilaflar ve pratik sonuçlarını, ve kitabın kaynak değerini içermektedir. Her bir bölüm, kitabın farklı yönlerini ve öğelerini detaylandırmaktadır. Bu harita, kitabın kapsamını ve içeriğini anlamak için faydalı bir araçtır.
This image is a mind map centered around "yazma eser," created using a mind mapping tool, which explores the three-part structure of written works: definition, three types, and types of surfaces. It details the definition as any written document containing words, thoughts, rules, or teachings, regardless of content or writing style, as long as it meets certain criteria. The three types include physical entities (like altars, settables, milestones, etc.), written materials (such as papers, scrolls, diplomas, etc.), and inscriptions. The types of surfaces are further divided into organic (like leather, metal, wood) and inorganic (like stone, earth, pottery, magnet).
Bu mind map, EdrawMind kullanılarak oluşturulmuştur ve "Delil Sünnet" konusunu derinlemesine incelemektedir. Harita, sünnetin tarihi, bilgi değeri ve nevileri (kavli, filli, takriri sünnetler) gibi temel kavramları içermektedir. Ayrıca, sünnetin yapısı bakımından senedi/tariki bakımından mütevatir ve meşhur sünnetler ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Bu görsel araç, İslam hukuku ve sünnetin anlaşılmasında önemli bir rehber olarak hizmet etmektedir.
Bu akıl haritası, EdrawMind kullanılarak oluşturulmuştur ve İcmalî Deliller-1 Kitab'ın içeriğini özetlemektedir. Harita, kitabın tanımını, özelliklerini, cem ve istinsahı (toplu ve ayrıntılı), şaz kıraatin kaynak değeri ile ihtilaflar ve pratik sonuçlarını, ve kitabın kaynak değerini içermektedir. Her bir bölüm, kitabın farklı yönlerini ve öğelerini detaylandırmaktadır. Bu harita, kitabın kapsamını ve içeriğini anlamak için faydalı bir araçtır.
yazma eser
tanım
Elle yazılarak ortaya konan her çeşit kitap, risâle, murakka‘, mektup, levha ve belgelerin ortak adı.
İlk yazma eserin nerede, ne zaman ve kimin tarafından meydana getirildiği kesin olarak bilinmemekle beraber bunun alfabenin icadı kadar eski olması gerekir. İslâm dünyasında “yazma, el yazması, mahtût” (genellikle çoğul şekli “mahtûtât”), “dest-nüvîs, hatt-ı destî” gibi kelime ve terkiplerle belirtilen yazma eser Batı dillerinde Latince “manuscript” (çoğulunun kısaltması MSS) kelimesiyle ifade edilir.
yazmanın üç boyutu
fiziki unsur
metin dışı unsur
kodikoloji
metin
tahkik ilmi
fiziki unsur
cilt
1||| alt kap
2||| sertap
3||| miklep
4||| sırt/dip
5||| salbek
6||| şemse
7||| köşebent
8||| zencirek
yazı malzemesi (havamil)
deri cilt
parşömen (rak/ince deri)
Tur 3 ف۪ي رَقٍّ مَنْشُورٍۙ
papirüs
berdî/kırtas
وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فٖى قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِاَيْدٖيهِمْ لَقَالَ الَّذٖينَ كَفَرُٓوا اِنْ هٰذَٓا اِلَّا سِحْرٌ مُبٖينٌEn'am, 7
kağıt
mürekkep
1||| is mürekkebi
midad
2||| metalik mürekkebi
hibr
3||| karşık mürekkeb
yazı
hicazi hat
kufi hat
nesih
ta'lik/nesta'lik
mağribî
cilt türleri
kutu cilt
miklepli cilt
miklep hem cildin dağılmasını önler hem de ayraç vazifesi görür.
miklepsiz/sade cilt
yazma eser -metin dışı unsurlar-
tanım
müellin kaleme aldığı metin dışında, iki kapak içindeki yazılı ve görsel unsurlara metin dışı unsur denir. bu unsurlar metnin yazıldığı zaman ve zemin hakkında ipucu verir.
kayıtlar/tevsîkât
telif kaydı
Telif kaydı, bir yazma eserin yazarı tarafından yazıldığı (telif edildiği) zamanı, yeri ve bazen eserin yazılış sebebini belirten kayıttır. Dolayısıyla telif kaydı, bir eserin ilk defa kaleme alındığını gösterir; yani istinsah (kopya) değil, asıl nüshadır (müellif hattı).
istinsah kaydı
İstinsah kaydı, bir yazma eserin kim tarafından, nerede ve ne zaman çoğaltıldığını (kopya edildiğini) gösteren kayıttır. İstinsah kaydının içeriği genellikle şunlardır: Müstensihin adı (kitabı yazan kişi), İstinsah tarihi (Hicrî veya Miladî), İstinsah yeri (şehir veya medrese adı), Bazen dua veya tevazu ifadeleri (“el-fakîr el-hakîr” gibi).
mütalaa kaydı
Mütalaa kaydı, bir yazma eserin okunduğunu, incelendiğini veya üzerinde düşünülüp görüş bildirildiğini gösteren nottur. Bu tür kayıtlar genellikle kitabı okuyan, ders veren, alanında uzman bir kişi tarafından yazmanın başına, sonuna veya kenar boşluklarına eklenirdi.
mukabele kaydı
Mukabele kaydı, el yazması eserlerde (özellikle eski dönemlerde istinsah yani kopyalama yoluyla çoğaltılan kitaplarda) yazmanın doğruluğunu ve aslının (nüshanın) esas alınarak kontrol edildiğini gösteren kayıttır.
sema/arz/arz/icazet kaydı
hadis el yazmaları için önem arz eder.
vakıf kaydı
Vakıf kaydı, bir yazma eserin (el yazması kitabın) bir vakfa ait olduğunu ve artık özel mülkiyetten çıkıp vakfedildiğini gösteren kayıttır.
Bu kayıt, kitabın satılamayacağını, miras olarak devredilemeyeceğini ve vakfın belirlediği amaç dışında kullanılamayacağını belgelemek için yazılırdı. Genellikle kitabın ilk sayfasında, bazen de sonunda veya kapak içlerinde yer alır.
temellük kaydı
Temellük kaydı, bir yazma eserin kime ait olduğunu, yani sahibini gösteren kayıttır. Dolayısıyla temellük kaydı, bir kişinin el yazması kitabı satın aldığını, mirasla, hediye yoluyla veya başka bir şekilde edindiğini göstermek için yazdığı kısa nottur.
turre/turer
tanım
sayfa kenarında olan ve sayfayı kuşatan boşluk demektir.
çeşitleri
mukarib/metinle bağlantılı olan
haşiyeler
ta'likler
tashihler
fihrist
mufârik/metinle bağlantısı olmayan
şiiirler
hükmetli sözler
dualar
fevaid
kebikeç
tezyinat
minyatür
tezhip
serlevha
yazma eser metin
dibace
besmele
hamdele
salvele
berâat-i istihlâl
neden bu eseri yazdım?
ta'kîbe/reddâde
yazmada sayfa numarası olmadığından sayfa takibi böyle sağlanıyordu
hâtime/ketebe sayfası
tenkitli neşir klavuzu
tahkik hazırlığı
Metnin Belirlenmesi (İhtiyarun-nas)
A. Konunun Belirlenmesi
B. Eserin Belirlenmesi
C. Nüshaların Belirlenmesi
1. Nüsha Tercihi Kriterleri
a. Nitelikli üç nüsha
b. Diğer nüsha tercih kriterleri
c. İstinsah tarihinin tespiti
d. "Bir tür nüsha" olarak kabul edilen çalışmalar
e. Tercih edilecek en az/en fazla nüsha sayısı
2. Yazmaların Tespitinde Kullanılabilecek Kaynaklar
Metnin Doğrulanması (Tevsik)
Metin/Nüsha Okumaları (Kıraatü'n-nas/nüsah)
tahkik süreci
Metnin Yazıya Geçirilişi (Neshu'n-nas) ve Nüsha Karşılaştırması (Muhabeletü'n-nüsah)
Metnin Ortaya Çıkarılışı (Tahrirü'n-nas)
A. Metnin Düzeltilmesi (Mualecetü'n-nas)
B. Metnin Düzenlenmesi (Zabtü'n-nas)
1. İmla
a. Ana metin
b . Dipnotlar
c. Ya ve hemzenin yazım kuralı
2. Harekeleme, Paragraflama ve Başlıklandırma
3. Noktalama İşaretleri
Açıklamalar ve Dipnotlar (Ta'lik ale'n-nas)
A. Metnin Öğeleriyle İlgili Notlar
B. Kaynak Gösterimi
1. Ayetler
2. Hadisler
a. Hadis tahrici
b. Hadis tahricinde takip edilen sistem
c. Hadis tahricinde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar
3. Şiir ve Meseller
4. Alıntılar ve Atıflar
C. Müellife Ait Notlar (Minhüvat)
D. Muhakkike Ait Notlar
tahkik sonrası
Dirase / İnceleme
A. Müellifin Tanıtımı
B . Eserin Tanıtımı
C. Tahkikte Takip Edilen Yöntem
Kaynakça
Dizin ve İçindekiler
tenkitli neşir klavuzu
tahkik hazırlığı
Metnin Belirlenmesi (İhtiyarun-nas)
A. Konunun Belirlenmesi
seçilecek eser kişinin ilgi ve ihtisas alanına ait olmalı
böylece inceleme/dirase kısmında bilgi ve birikimini daha iyi yansıtır.
B. Eserin Belirlenmesi
Çalışmaya konu edilecek eserin tahkik edilmeye değer olması
Eserin nüshalannın mevcudiyetinin biliniyor olması ve muhakkikin bu nüshalardan tahkik için yeterli olacak sayıya ulaşma imkanına sahip bulunması
Eserin daha önce ilmi ölçülere uygun biçimde tahkik edilip yayımlanmamış olması
Eserin, çalışmayı yapacak kişi tarafından tahkik çalışması için belirlenen süre içerisinde tamamlanabilecek bir eser olması
C. Nüshaların Belirlenmesi
1. Nüsha Tercihi Kriterleri
a. Nitelikli üç nüsha
1 . Müellif nüshası, 2 . Müellifin okuduğu/müellife okunmuş nüsha, 3. Müellif nüshasıyla muka bele görmüş nüsha gibi nitelikli nüshalara ulaşmayı hedeflemeli dir
b. Diğer nüsha tercih kriterleri
Mukabele işleminde kullanılacak nüshaların belirlenmesi aşama sında, bir önceki başlıkta zikredilen yüksek nitelikli üç nüshadan birinin bulunmaması durumunda aşağıdaki tercih kriterleri esas alınır:
- Nüshanın, müellif nüshasından istinsah edilmiş olması,
- Müellifin tanınmış öğrencilerinden biri tarafından istinsah edilmiş olması,
- Eski tarihli olması; özellikle müellifin yaşadığı/eserini kaleme aldığı tarihte ve şehirde istinsah edilmiş olması,
- (Müellif nüshası dışındaki nüshalarla) mukabele edilmiş olması,
- Müstensihin alim ve titiz biri olması, - Bir alim tarafından okunmuş ve/veya notlandırılmış olması, - Sema (kıraat ve icazet) kayıtlı olması, - Tashif ve tahrifin az olması, - Tam nüsha olması, - Okunaklı olması, - Özel itina ile hazırlanmış olması (sultani nüshalar gibi), - İstinsah tarihinin biliniyor olması, - Müstensih adının biliniyor olması
c. İstinsah tarihinin tespiti
Nüshanın istinsah tarihini tespit etmek, nüsha mukabelesi işle minde esas alınacak nüshaların seçimi için önemlidir. Bu tarih genelde, nüshaların son sayfasına, bir bölümün yahut (çok ciltli eserlerde) bir cildin sonuna düşülen ve kendisine "ferağlketebe kaydı", "hardü'l-metn" vb. isimler verilen kayıtlarda zikredilir.
d. "Bir tür nüsha" olarak kabul edilen çalışmalar
Muhakkik, eserle ilgili nüshaları tespitinin yanı sıra, o eser üzerine yapılmış şerh, haşiye, ta'likleri, eserden iktibas yapan çalışmaları, eserin klasik dönemde yapılmış çevirilerini ve daha önce yapılmış muteber baskılarını da (özellikle Bulak, Matbaa-i Amire vb. bas kılar ve ulaşılamayan nüshaları kullanmış muteber ilmi neşirleri) dikkate almalıdır. Nitekim nüsha mukabelesi işleminde eldeki nüshalardan hareketle tespit edilemeyen bir ifadenin doğru formu, çoğu kere bu tür çalışmalardan faydalanarak tespit edile bilmektedir. Özellikle tek nüshası bulunan eserleri neşrederken, okunamayan kelime ve cümlelerin tespitinde, eksik kelimeleri ve cümleleri tamamlamada ve hatalı yazılmış kelimelerin tashihinde bu tür çalışmalara müracaat etmek bir zorunluluktur. Muhakkik bu çalışmalara müracaat etmek suretiyle onları bir nevi yardımcı nüsha olarak kullanmalıdır.
e. Tercih edilecek en az/en fazla nüsha sayısı
Mukabele işlemi için seçilecek nüsha sayısı sınırsız değildir. Çok sayıda nüshası bulunan eserlerde nüsha karşılaştırma işlemi için prensip olarak en az üç, en fazla beş nüsha seçilmelidir
2. Yazmaların Tespitinde Kullanılabilecek Kaynaklar
Metnin Doğrulanması (Tevsik)
Metin/Nüsha Okumaları (Kıraatü'n-nas/nüsah)
tahkik süreci
tahkik sonrası
matbu nüshaya dayanılarak yapılan çalışmaya tahkik denmez, ilmi neşir denir. nüshası olmayan eserleri başka eserlerden iktibas ederek terkip etmeyece tahkik değil metin inşası denir
tenkitli neşir klavuzu
tahkik hazırlığı
Metnin Belirlenmesi (İhtiyarun-nas)
A. Konunun Belirlenmesi
B. Eserin Belirlenmesi
C. Nüshaların Belirlenmesi
1. Nüsha Tercihi Kriterleri
a. Nitelikli üç nüsha
b. Diğer nüsha tercih kriterleri
c. İstinsah tarihinin tespiti
d. "Bir tür nüsha" olarak kabul edilen çalışmalar
e. Tercih edilecek en az/en fazla nüsha sayısı
2. Yazmaların Tespitinde Kullanılabilecek Kaynaklar
Metnin Doğrulanması (Tevsik)
Arapça "tevsik" adı verilen bu işlemle amaçlanan, tahkike konu olan eserin ve müellifinin adını tespit ederek eser ile müellif arasındaki aidiyet ilişkisini kesinleştirmek ve ilgili yazmanın, söz konusu esere aidiyetini ve orijinalliğini/güvenilirliğini tespittir. Buna göre metnin muhakkik tarafından doğrulanıp tevsik edil mesi, hem eserin hem de yazmasının doğrulanmasını kapsamak ta olup aşağıdaki hususların tespitinden ibarettir:
1 . Eser adının tespiti
2 . Müellif adının tespiti
3 . Yazma eserin müellifine aidiyetinin tespiti
4. Telif yerinin-zamanının tespiti
5 . İstinsah yerinin-zamanının tespiti
6. Yazmadaki varak sıralamasının doğrulanması
Metin/Nüsha Okumaları (Kıraatü'n-nas/nüsah)
Bir metni tahkikli hale getirebilmek için tahkik işleminin çeşitli aşamalarında muhakkikin icra ettiği işlemlerden biri de "metin/ nüsha okumaları"dır. Tahkik öncesi, tahkik esnası ve tahkik sonrası okumalar şeklinde üç ana grupta değerlendirilen bu oku maların her biri kendi içerisinde farklı amaçlarla yapılan okuma çeşitlerini barındırmaktadır.
1. Tahkik Öncesi Okumalar: Bu okumadan kastedilen; nüsha tespiti, eserin adının ve müellifinin tevsiki gibi aşamalardan son ra, fakat nüshayı yazıya geçirme işleminden önce gerçekleştiril mesi gereken üç tür okumadır. Bunlar "kıraat-i istikşaf', "kıraat-i istintak" ve "kıraat-i takyid"dir.
Ön Keşif Okuması (Kırd.at-i istikşaf): Müstensihin yazı stiline, müellifin üslubuna ve metnin kendisine aşinalık kazanmak maksadıyla yapılan okumadır.
Anlama Okuması (Kıraat-i istintak): Metnin içeriğine vukufiyet kesbetmek amacıyla yapılan okumadır.
Fişleme Okuması (Kıraat-i takyid): Metnin imla özelliklerini not etmek ve bunların bir tablosunu hazırlamak, okunuşu problemli olan yerleri işaretlemek, okumaya yardımcı olma sı için yazımı birbirine benzeyen ifadeleri fişlemek ve yine aynı amaçla birbirini açıklayan meselelerin ve üslup benzer liği taşıyan anlatımların kaydını tutmak maksadıyla yapılan okumadır.
Muhakkik, tahkik öncesi gerçekleştireceği bu ön okumalar saye sinde muhtevaya vukufiyet kesbedeceği gibi, yazmanın özellik lerini de tanıyacak ve bu sayede elindeki metnin muhtevası ve şekliyle ilgili bütün özelliklerini tanıyarak metni yazıya geçirmeye ve dolayısıyla tahkike fiilen başlamaya hazır duruma gelecektir.
2. Tahkik Esnası Okumaları: Tahkik öncesi okumalar bittikten sonra başlayan tahkik işlemi sırasında tahkike konu edilen eser dört farklı okumaya tabi tutulur.
Yazıya Geçirme Okuması (Kıraat-i nesh) :
Yazma nüshayı, yazıya geçirirken/dizerken yapılan okumadır.
Düzeltme Okuması (Kıraat-i tahrir ve takvim):
Yazıya geçirilen metnin nüsha farklılıkları arasında tercihte bulunmak, fazla lık, eksiklik, yanlışlık ve dil hataları gibi problemlerini düzelt mek amacıyla yapılan okumadır.
Saglama Okuması (Kıraat-i tevsik):
Eserde yapılan alıntıların kaynaklarına müracaat etmek suretiyle sağlamasının yapıldı ğı okumadır. Bu okuma sonrasında metinde geçen nakillerin kaynaklan dipnota girilir.
Notlandırma Okuması (Kıraat-i ta'lik):
Tahkik çalışmasına dü şülecek notların yerlerinin belirlenmesi ve gerekli notların dü şülmesi amacıyla yapılan okumadır.
3. Tahkik Sonrası Okumalar: Tahkikin bitiminde biri dirase yazmak, diğeri de dizin oluşturmak amacıyla yapılan iki okuma daha gerçekleştirilerek toplam sayısı dokuza ulaşan okumalar sona erdirilir.
tahkik süreci
tahkik sonrası
tenkitli neşir klavuzu
tahkik hazırlığı
tahkik süreci
Metnin Yazıya Geçirilişi (Neshu'n-nas) ve Nüsha Karşılaştırması (Muhabeletü'n-nüsah)
Tahkike fiilen başlamanın ilk adımı, metni yazma bir nüshadan yazıya dökme işlemidir. Bugün için bu işlemin, eserin bilgisayar ortamında dizilmesinden ibaret olduğunu söyleyebiliriz. Dizginin yapılacağı yazmanın daha evvel zikri geçen nüsha tercih kriterleri dikkate alınarak seçilmesi ve dolayısıyla eldeki en yüksek nite likteki nüsha olması tercih edilir. Bununla birlikte dizgi işlemi nin en okunaklı nüshadan yapılmasında da bir sakınca yoktur.
Tahkike konu metin, seçilen bir nüshadan yukarıdaki esaslara göre dizildikten sonra nüsha karşılaştırma işlemine geçilir.
Seçilen her bir nüshaya arap harflerindne bir rumuz tayin edilir ve nüsha farklılıkları şu şekilde gösterilecektir:
Nüshada fazlalık bulunduğu durumda "artı" (+) işareti kullanılacaktır.
Nüshada eksiklik bulunduğu durumda "eksi" (-) işareti kullanılacaktır.
Nüshada, diğer nüshalarda bulunan kelimeye/cümleye alter natif olarak başka bir kelime/cümle bulunduğu durumda "iki nokta" (:) işareti kullanılacaktır.
Metnin Ortaya Çıkarılışı (Tahrirü'n-nas)
A. Metnin Düzeltilmesi (Mualecetü'n-nas)
B. Metnin Düzenlenmesi (Zabtü'n-nas)
1. İmla
a. Ana metin
b . Dipnotlar
c. Ya ve hemzenin yazım kuralı
2. Harekeleme, Paragraflama ve Başlıklandırma
3. Noktalama İşaretleri
Nüsha karşılaştırması ve nüsha farklılıklarının dipnotta ortaya konmasından sonra muhakkik; yazma nüshalardan, haricf kay naklardan veya kendi teklifi olarak metin üzerinde bazı tashihler yapmak ve ortaya koyduğu nüsha farklılıkları arasından bir ter cihte bulunmak suretiyle metni düzeltmeye (mualecetü'n-nas) ça lışır. Ardından da düzeltilmiş olan metni; harekeleme, noktalama işaretleri koyma, paragraflama ve başlıklandırma gibi biçimsel birtakım düzenlemelere (zabtü'n-nas) tabi tutar. Bütün bu işlem lerden sonra muhakkik metne nihai şeklini vermiş ve onu ortaya çıkarmış olur. Bu işlemlerin tamamı tahrirü'n-nas kavramıyla anı lır
Açıklamalar ve Dipnotlar (Ta'lik ale'n-nas)
A. Metnin Öğeleriyle İlgili Notlar
Tahkikli bir metnin "asıl" kabul edilen kısmı, nüsha farklılıkları ve müellife ait notlarla (minhüvat) birlikte "ana metin"dir. Ana metin sayfanın üst kısmında yer alırken, nüsha farklılıkları ve müellife ait notlar dipnotlarda bulunur. Metnin, müellifin kaleminden çı kan haline ulaşmaktan ibaret olan tahkik faaliyeti gayesine, bu üç unsurun ilmi kriterlere uygun bir şekilde gerçekleşmesiyle ulaş maktadır.
Bunun yanı sıra, muhakkik tarafından tahkikin "asıl" kabul edilen kısmına, bir kısmı köşeli parantez içi, çoğunluğu ise dipnot şeklinde ilave edilen bazı bölümler daha vardır ki bunlar metne, kullanışlı ve pratik olmak gibi özellikleri kazandırırlar. Tahkikin -tali de olsa- amaçlan arasında kabul edilen bu ilave işlemler, muhakkikin mutlaka icra etmesi gereken işler arasında yer alır. Bu ilave işlemleri şu dört başlık altında toplayabiliriz: Metnin öğeleriyle ilgili notlar, kaynak gösterimi, müellife ait not lar ve muhakkike ait notlar.
Metnin Öğeleriyle İlgili Notlar Muhakkikin dipnotlarda ilgili kaynaklan referans göstererek açıklaması gereken altı öğe vardır: garip kelimeler, ıstılahlar, şa hıs isimleri, yer isimleri, olaylar ve eserler.
B. Kaynak Gösterimi
1. Ayetler
2. Hadisler
a. Hadis tahrici
b. Hadis tahricinde takip edilen sistem
c. Hadis tahricinde dikkat edilmesi gereken bazı hususlar
3. Şiir ve Meseller
4. Alıntılar ve Atıflar
C. Müellife Ait Notlar (Minhüvat)
minhüvat" kelimesi "onun tarafından yazılanlar" anlamına gelmekte olup ilgili eserin kenarında bulunan ve müellif tarafın dan yazılmış olup sonunda "minhü" kaydı bulunan notları ifade eden bir tür kısaltmadır. Genellikle Osmanlı dönemine ait metinlerde görulen bu notlar, metin içerisinde kapalı kalan bazı hususları açıklar, ilave bilgi verir, bir itirazı gündeme getirir, bir itiraza cevap verir ve bazan da bu saydıklarımız dışında metne ilave bir kayıt düşer. Bunlar, müellife ait kayıtlar olduğundan, nüsha farklılıklarıyla birlikte dipnotta yer alan metnin iki asli öğesinden birini oluşturur ve bu yüzden de muhakkik tarafından mutlaka dipnot bölümünde ve müellife aidi yetini bildirmek üzere "minhü" kaydı ile birlikte tahkik çalışması içerisine dahil edilmelidirler.
D. Muhakkike Ait Notlar
Tahkik çalışmasının dipnot bölümünde muhakkike ait beş tür nota yer verilir. Bunlar; müellifin kapalı ifadelerini açan notlar, müellifin ifadelerini birbirine bağlayan notlar, düzeltmeler, yan lışlara işaretler ve ilave ilmi notlardır.
tahkik sonrası
tenkitli neşir klavuzu -tahkik sonrası-
tahkik hazırlığı
Metnin Belirlenmesi (İhtiyarun-nas)
Metnin Doğrulanması (Tevsik)
Metin/Nüsha Okumaları (Kıraatü'n-nas/nüsah)
tahkik süreci
Metnin Yazıya Geçirilişi (Neshu'n-nas) ve Nüsha Karşılaştırması (Muhabeletü'n-nüsah)
Metnin Ortaya Çıkarılışı (Tahrirü'n-nas)
Açıklamalar ve Dipnotlar (Ta'lik ale'n-nas)
tahkik sonrası
Dirase / İnceleme
A. Müellifin Tanıtımı
B . Eserin Tanıtımı
C. Tahkikte Takip Edilen Yöntem
Tahkik çalışması temelde iki ana bölümden oluşur: dirase ve tahkikli metin. Dirase kısmı muhakkik tarafından hazırlanan ve temelde üç ana başlıktan oluşan inceleme yazısıdır. Bu üç ana başlıkta müellif ile eser tanıtılır ve tahkikte takip edilen yöntem hakkında bilgi verilir. Tahkik işi bittikten sonra metin bir daha okunur ve bu okuma esnasında, kaleme alınacak dirasenin gerek müellif gerekse eser tanıtımı bölümüyle ilgili notlar alınır. Müellifin hocaları, diğer eserleri, eserin muhtevası, üslubu, kaynaklan ve daha birçok bilgi, muhakkikin tahkik sonrası eser üzerinde gerçekleştireceği bu okumalar esnasında tespit edilir.
Kaynakça
Kaynakça dipnotlarda kullanılan bütün kaynakları kapsamalı, sıralaması da eser adına göre alfabetik olmalıdır. Eserlerin adları , satır başında uzun tire işaretinden sonra tam olarak ve koyu harflerle (bold) yazılır, sonuna noktalı virgül konulur. Daha sonra yazar adı (müellifin meşhur olan künyesi ve/veya lakabı, sonra kendisinin ve babasının -ihtiyaç halinde dedesinin- adı, ardından nisbesi), varsa muhakkik adı ve neşir bilgileri (eseri yayımlayan kurum, yayınevi -bunların bulunmaması duru munda matbaa adı-, basıldığı yer ve basım tarihi) her biri yeni bir paragrafta olmak üzere aşağıdaki şekilde kaydedilir
Dizin ve İçindekiler
Eserin sonuna sırasıyla; ayet, hadis, emsal, şiir, fırka ve mezhep, yer, şahıs, eser adları ve terimlerin yer aldığı dizinler konulma lıdır. Bu dizinlerde esas metinde geçen öğeler dikkate alınmalı, dipnotlardaki öğeler ancak (metinde işaret edilen bir ayetin/ hadisin metninin dipnotta verilmesi, metinde belirsiz olarak ge çen şahıs, eser vb. isimlerin dipnotta belirlenmesi gibi) metinle bağlantılı olan ve/veya ilmi fayda mülahaza edilen durumlarda dizine dahil edilmelidir