Đầu tk iv, đế chế la mã suy yếu, bị chia cắt thành 2.

năm 476, chế độ la mã sụy đổ, nhiều vương quốc giec-man lần lượt ra đời ở tây âu.

từ tk 6-9 vương quốc phơ -răng đần làm chủ cả vùng tây âu lục địa. cùng quá trình đó, quá trình hong kiến tây âu dần hình thành với sự ra đời của 2 giai cấp: lãnh chua phong kiến và nông nô.

Thiên chúa giáo ra dodiwd vào tk 1 ở Pa-le-xtin

Ban đầu Thiên chúa giáo là tôn giáo của những ng nghèo khổ, bị áp bức

đến tk 4, thiên chúa được công nhận và có vị trí vững chắc

đứng đầu là gia hoàng, tk 9-12 phát động thập tự chính

năm 1487, BĐI-A-XƠ người Bồ đào nha đã di chuyển xuống dc tận điểm cực nam của châu phi. oonh đặt tên là mũi bão tố, sau là mũi hi vọng

năm 1492, C.CO-LÔM-BÔ, đc triều đình TBN tài trợ tìm đường sang phương đông. ông cho thuyền đi về phía tây, đến đảo Xan XAN-VA-DO, CU-BA,HI-XPA-NI-O-LA rồi dừng lại vì nghĩ đã đến đc ấn độ.

V.GA-MA, tiếp tục khám phá phương đông bằng đường biển. thuyền của ông đi qua điểm cực nam châu phi, cập bến ở ca-li-i=út, đến đc ấn vào nă

năm 1519, Đoàn thám hiểm của Ferdinand madallan tìm đg đến quần đảo ma-lu-ku ở in-đo. đoàn thuyền đi qua cực nam châu mĩ tiến vào địa dương (tbd). chưa tới đảo thì mada đã thiệt mạng ở philipin. con thuyền uy nhất trở về tây ban nha vich-to-ri-a hoàn thnahf chuyến đi vòng quanh tđ đầu tiên của nhân loại vào năm 1522

từ tk xvi, ở thành thị tây âu, tổ chức phường hội dần đc thay thế bằng các công trường thủ công. nơi mà những ng lao động làm thuê bán sức lđ cho chủ xưởng. qh

một số chủ nô chuyển sang kinh doanh tbcn

các thương nhân chủ ngân hàng trở thành những nhà tư bản có thế lực lớn trong xh. các công ty thương mại ra đời vào đầu tk xvii, thúc đảy buôn bán

qh sản xuất tbcn đã nảy sinh trong lòng xh phong kiến tây âu, vơi sự hình thành của giai cấp mới- tư sản và vô sản

phong trào văn hóa phục hưng bắt đầu vào tk xiv, diến ra ở những tp tự trị, giàu có thuộc miền bắcitalia: phi-ren-xê, mi-lan...

sáng tk xv, xvi qh sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện ở những quốc gia thông nhất như anh, pháp, tây ban nha

thành tựu: làm sống lại những tinh hoa của văn hóa hy lạp-la mã. về văn học, nổi bật là tác phẩm thần khúc của italia đan-tê, đôn ki-hô-tê của M.Xéc-van-téc. những vở kịch của Ư.Sếch-xpia như roomioo và giuliets, hăm-lét..tập trung lên án sự tàn bạo, tham lam của tầng lớp phonhf kiến, đáu tranh cho tự do và tình yêu. ....

ý nghĩa và tác động: đề cao con ng và tụ do cá nhân, đề cao kh-kt, phá vỡ sự thống trị tinh thần của thiên chúa giáo và đả phá chế dộ pk. tác dộng làm thay dổi nhận thức con ng bấy giwof, và mở đường cho sự phát triển văn hóa tây âu.

nguyên nhân: năm 1517, do cần tiên, giáo hội thiên chúa giáo cho phép tự do bán thẻ miễn tôi. => bùng lên phong trào cải cách tôn giáo ở tây âu cuối thời kì trung đại

nội dung: các nhà cải cách công khai phê phán những hành vi sai trái của giáo hội thiên chá giáo, chống lại giáo hội tùy tiện giait hích kinh thánh. họ cho rằng khoongcaanf phải thông qua các giáo sĩ hay các nghi kleex phức tạp chỉ cần đặt niềm tin vào thiên chúa và kinh thánh => xây dựng một giáo hội đơn giản, tiện lơi, vfa tiết kiệm thời gian. phong trào đã dẫn đến sự phân chia: công giáo và tân giáo.

tác động: đến hoạt động phát triển kinh tế của tư sản.

từ tk vii đến xix, tq trải qua các triều đại lớn: nhà đường (618-907), thơi ngũ đại (907-960), nhà tống (960-1279) nhà nguyên (1271-1368), nhà minh (1368-1644), nhà thanh (1644-1911).

trong đó, có hai triều đại không do nhà hấn lập nên là nguyên ( mông cổ), thanh (mãn).

bộ máy nhà nước hoàn chỉnh từ trung ương đến địa phương. cac hoàngđế cử người thân tín cai quản cac địa phương, nhiều khoa thi được mở ra đẻ triều đình tuyển chọn nhân tài.

chính sách bành trướng lãnh thổ: đem quân chiếm Nội mông, chinh phục tây vực, xâm lược triểu tiên, cngr cô chế độ cai trị ở an nam.. => cuối tk vii, lãnh thổ nhà đường rộng gần gấp dôi nhà hán.

ban hành những chính sách phát triển nông nghiệp: miễn sưu thuế, áp du gj chế dộ quân điền,..

gốm sức và tơ lụa của trung quốc thời đường theo con đường tơ lua đi đếm tận phương tây.

năm 1368, chu nguyên chương lật dổ nhà nguyên, lên ngôi hoàng đế, lập ra triều minh.

ba thế kỉ sau, lợi dụng tình hình bất ổn cuối thời minh, người mãn tràn xuống, chiếm toàn bộ trung quốc, lập ra triều thanh (1644)

sản xuất nông nghiệp gia tăng cả về diện tích, năng suất và sản lượng. các vua thường giảm thuế khóa, chia ruộng đồng...

thủ công nghiệp phát triển đa dạng. nghề nổi tiếng nhất là nghề dệt tơ lụa, làm đồ sứ, đóng thuyền, làm giấy.....

hoạt động buuon bán trong và ngoài nc phát triển mạnh. tuy nhiên cuối thời minh, bắt đầu chính sách hạn chế ngoại thương.

năm 232 tcn, ấn độ rơi vào tình trạng phân liệt. năm 320 ấn độ thống nhất lại dưới vương triều gúp ta

đầu thế kỉ vi, những ng hung nô và một sô tộc người ở trung á tràn vào xâm lược bắc ấn. vương quốc bị chia nhỏ và kết thúc vào năm 535

năm 1206, người hồi giáo gốc thổ nhĩ kì chiếm bắc ấn dộ, lập nên hồi giáo đầu tiên, lấy đe-li lam fkinh đo

vương triều đe-li thống nhất và giữ đc sự pt trong phần lớn ttk xiv

sang tk xvi, vương triều sụp đổ trước sự tấn công liên tục của 1 bộ phận người mông cổ

đầu tk xvi,1 bộ phận người mông cổ ở trung á lật đổ đê-li và lập nên mô-gôn

năm 1556, hoàng đế A-cơ-ba lên nắm quyền, đưa đế quốc mô-gôn bc vào giai đoạn thịnh trị nhất