ضرورت و سنخیت

نفی نظام صدفه

نظام صدور افعال انسان

وجود، علم و اراده در نظام علیت به واجب الوجود باز می گردد و علت بعید در فاعلیت نسبت به علت قریب اولویت دارد

صورت شبهه

پاسخ شبهه

صورت شبهه

پاسخ شبهه

الف

ب

ج

الف

ب

تعریف فیلسوف از بدا

صورت شبهه

پاسخ شبهه

تعریف فیلسوف از تردد

صورت شبهه

پاسخ شبهه

این تغییرات مجازا افعال ما نامیده میشوند در حالی که در حاق واقع انفعالات ما هستند و البته افعال دیگرانی غیر از ما

نفی تفویض یک

نفی تفویض دو

الف. ظالم در قبال ظلم به مظلوم، لذتی را برده و مظلوم دچار الم شده و خداوند متعال از روی عدل در آخرت، آن ظالم را دچار الم و به مظلوم نعمت می دهد ب. سختی مظلوم مومن در دنیا، کفاره گناهان او می شود و مظلوم کافر یا آغاز عذاب قبل از اخرت هست یا باب تنبه به ایمان. و مستضعف؟ ج. برخی از این سختی های دنیا، چه برای مومن و چه کافر و چه مستضعف می تواند به دنبال امتحانات عالم ذر باشد.

الف. انجام ندادن احکام فردی منحصرا دارای آثار فردی نیست بلکه دارای آثار اجتماعی نیز می باشد که برخی برای ما مشهود نیست و برخی مشهود است، مثل تکذیب نبی یا حجت خدا و یا استهزا شریعت الهی.

الف. هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعملون ب. خداوند برای آیت قراردادن عظمت خودش، به انسان اجازه مخالفت و ستیزه با خدا را نیز داده است که در این صورت بهشت بردن خلاف عقل و عدل خواهد بود.

الف. برخی از اعمال ابدی هستند مثل هرگز از تو راضی نخواهم شد یا همیشه تو را دوست خواهم داشت. ب. جرایم انسانها، نسبت به یکدیگر، مبتنی بر عظمت آنها دارای جریمه می شود ( مجرم علیه کوچک، جریمه کوچک و مجرم علیه نامتناهی (مانند چهارده معصوم)جریمه نامتناهی به دنبال دارد. خداوند متعال متباین با خلق است، پس جریمه معصیت او نیز متباین با جریمه معصیت مخلوقات است، لذا جریمه یک معصیت خدا باید نا اندازه مند (نه محدود قابل شمارش و نه نا محدود غیر قابل شمارش باشد) و لذا هر نوع عذابی، چه محدود و چه نامحدود از آنجا که اندازه مند است، در شان معصیت خدا نیست، پس خلود در جهنم به لطف الهی جریمه ای بسیار بسیار حقیرتر از آنی است که باید باشد.

الف. عذابهای اخروی، دارای حقایقی عظیم و شدیدتر از آنی هستند که در تخیل دنیوی انسان بگنجد، لذا خداوند متعال برای تنبه انسان به بدترین و مشمیز کننده ترین مثالهای دنیوی تقریب به ذهن را ایجاد کرده است. (نقش بازدارندگی) ب. اگر معرفت به حقایق عالم آخرت را به انسان عطا کنند (عین الیقین یا حق الیقین) انسان خواهد یافت که این تعابیر دقیقا به همان حقایق اشاره می کند (علم و معرفت حقیقی).

الف. خداوند متعال، راههای گوناگون برای عفو و گذشت از معاصی چه در دنیا و چه در آخرت قرار داده است : توبه - کفاره - شفاعت - دوستی و محبت - ده برابر بودن ارزش حسنه نسبت به سییه - معفو بودن اغلب سییات در مقام نفس ب. عفو کردن از جانب ما حسنه ای است که سبب غفران ذنوب خودمان می شود، اما عفو کردن همه گناهان همه انسانها سبب نقض امتحان و خلاف عدل الهی می شود. مثال معلمی که به همه دانش آموزانش بیست می دهد.

مدد رسانی به فرد مبتلا به هر میزان که امکان پذیر است، فارغ از دین و آیین و مذهب

اظهار همدردی و تسلی خاطر دادن به فرد مبتلا

پرهیز از طرح پاسخ های مربوط به حکمتها جز در زمانی که فرد مبتلا آمادگی پذیرش و شنیدن دارد

میزان دارایی ما، مبتنی بر به دست آوردن بهترین نتیجه در امتحان الهی (بدون آنکه امتحان لغو شود) است

تبعیض ها باعث گشودن باب مناجات با خدا و بهره مندی از بالاترین لذتها که معرفت الله است، می شود

با نظر به گذشته زندگی، همیشه خدا را بهترین مقدر برای خود (معرفتا) می یابیم و با نظر به آینده خداوند متعال را قادر بر هر کار، وجدان می کنیم

کفاره معاصی = عقاب تنبیهی

آثار سوء اعمال قبیح

عقاب تعذیبی اعمال قبیح

باب اظهار بندگی نسبت به خداوند متعال در جمیع شرایط به جهت کسب مقام قرب

گنه کاران که مستحق عقوبتند

غیر گنه کارانی که به فعل گنه کاران راضیند = تارکین امر به معروف و نهی از منکر(معمولا بیشتر از دسته گنه کارانند)

کسانی که آجالشان رسیده است

واتقوا فتنه لا تصیبن الذین ظلموا منکم خاصه ؟

حکمت اول : خود خلقت شیطان، آیت شدت لطف و رحمت خدا

حکمت دوم : توبیخ خدا به شیطان از جهت یاس از رحمت خداست و این یعنی راه برای او بسته نیست

حکمت سوم : شیطان هیچگاه ما را وادار به معصیت نمی کند چرا که به ضرر خود اوست؛ اما خدا به همین بهانه الطاف ویژه ای در برابر وسوسه های او به بندگان می نماید (اشاره به روایات مربوط به حضرت آدم. یجری مجری الدم)

نکته تکمیلی : هر گناهی استطاعت نیاز دارد و فاعلیت. دست خدا باز است که به سبب استطاعت گناه را منحصرا به شیطان نسبت دهد یا به سبب فاعلیت به ما هم نسبت دهد

نکته جنبی و پایانی : و مکروا و مکرالله. شیطان از ایادی خدا نیست اما خارج از سلطنت خدا نیست

تذکر : شبهه فلسفی دعا و بدا ( تغییر مشیت مستلزم تغییر علم و آن نیز مستلزم اولا جهل خدا و ثانیا در ترکیب در ذات خداست) در فضای معارفی جای خود را به شبهه فوق می دهد

تغییر مشیت الهی هیچ تاثیری در علم پروردگار ندارد

لا آداب له

دعای ماثور

دعای غیر ماثور

شرایط استجابت دعای غیر مضطر

اجابت دعای مضطر در گرو کفر و ایمان نیست. کافر غیر مضطر دعا نمی کند (سالبه به انتفا موضوع) اگر در دعای مومن، خداوند متعال عین خواسته او را عطا نکند : کفاره گناه اوست / در دعا خالص نبوده و امید به غیر خدا بسته / خداوند متعال با عطای معرفت او را خشنود و راضی از اجابت خود می کند، به طوری که خواسته او آنی می شود که خدا به او عطا کرده است.

خدا به بندگان مهربان است و با اجابت نکردن بنده ای را به سمت کفر مساعدت نمی کند. بلکه با اجابت نکردن به بنده ای که خود نمی خواهد به خدا ایمانی مستحکم داشته باشد، بهانه ای می دهد تا کفر باطنیش را آشکار کند و البته همچنان به او فرصت می دهد، تا به درگاه او با اصرار در دعا و تداوم در بندگی بازگردد. (تبیین درجات نفاق)

اصرار در درخواست از مخلوقات سبب متاثر شدن مدعو (به هر شکلی) می شود. اما در خداوند متعال با وجود عدم تاثر جنابش، اصرار و الحاح تاثیر گذار است و آنچه در مخلوقین دیده می شود آیت اصرار و الحاح در دعای به پیشگاه پروردگار است (توضیح مفصل در باب تاثیر گذاری اصرار در دعا، تداوم مناجات با خدا، امید بی پایان داشتن به خدا در همه حال، لذت معرفت خدا که از خود عطیه بالاتر است).

تذکر به دو مقام عبودیت و حجت الهی معصومین (ع) که در هر دو در بالاترین مرتبه کمال هستند

تنها عالمی که خداوند متعال، درجات بالای معرفت خود را از طریق فقر و ناداری عطا می کند، دار دنیاست لذا برای کسب این معرفت باب دعا تا درجات نامتناهی آن بازگشته است. ب. روایت امام صادق در علت نزول ارواح به دنیا

تباین و عدم شباهت بین خالق و مخلوق سبب می شود که خداوند متعال بدون اینکه متاثر شود، به دعای ما تقدیر را تغییر دهد

بدای خداوند متعال نه از روی جهل و نه عجز و پشیمانی است، بلکه از سر لطف برای باز کردن باب عبودیت برای انسانها، اولا و نیز برای ایجاد معرفت به سلطنت و قدرت و نفوذ مشیت الهی در اینکه انه علی کل شی قدیر یا امن یجیب المضطر اذا دعاه ... و سوم رد شبهه شیطان برای آدمیان در دست بستگی خدا که بهانه دورشدن انسانها از خداست

قبض روح

عذاب دنیایی نکردن

توفیق

خذلان