Việc làm phi tiêu chuẩn thường là những việc làm ít được đảm bảo và ít sự bảo vệ hơn cho người lao động so với việc làm tiêu chuẩn, hay nói đúng hơn, việc làm phi tiêu chuẩn là việc làm mà người sử dụng lao động né tránh trách nhiệm đảm bảo các quy định của pháp luật đối với người lao động

NLĐ có việc làm phi tiêu chuẩn thường có tiền lương thấp hơn những người có việc làm tiêu chuẩn, thậm chí thấp hơn cả mức lương tối thiểu theo quy định của pháp luật và bị hạn chế cơ hội dịch chuyển sang việc làm có chất lượng tốt hơn.

ví dụ: việc làm nửa buổi, tạm thời, hợp đồng lao động ngắn hạn ký nhiều lần, hợp đồng miệng, không có hợp đồng lao động, lao động không thường xuyên, lao động được gọi đến khi cần, việc làm tại nhà…

Việc làm phi tiêu chuẩn có xu hướng tập trung ở những nhóm lao động yếu thế hơn như lao động nữ, lao động trẻ hơn mới tham gia thị trường lao động, lao động di cư, đặc biệt những người làm việc trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ.

Lao động trên nền mạng là một loại việc làm phi chính thức.

Công nghệ kết nối trên Internet đưa đến những loại hình công việc mà NLĐ và các công ty dữ liệu không ký kết với nhau hợp đồng lao động, thay vào đó là các hợp đồng hợp tác kinh doanh và không ràng buộc về quan hệ lao động.

hai bên không bị ràng buộc nhau theo luật lao động và NLĐ không được hưởng các bảo vệ về quyền lợi theo quy định của pháp luật lao động như lương tối thiểu, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế,….

Ví dụ: lái xe công nghệ (tech drivers), nhân viên bán hàng trên mạng (online saleman), nhân viên vận chuyển/chuyển phát dựa trên nền tảng (delivery/messenger workers), nhân viên “nhấp chuột” (click workers) cung cấp các dịch vụ cho các công ty như: trả lời dịch lời các đoạn video ngắn, thực hiện khảo sát trên mạng, tìm kiếm ảnh, xử lý nội dung, sàng lọc dữ liệu hay tạo ra các “like” cho các trang facebook theo yêu cầu, v.v…

mục đích cho thuê lại lao động chỉ là để đáp ứng tạm thời sự gia tăng đột ngột về nhu cầu sử dụng lao động trong khoảng thời gian nhất định; thay thế người lao động trong thời gian nghỉ thai sản, bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc phải thực hiện các nghĩa vụ công dân; có nhu cầu sử dụng lao động trình độ chuyên môn kỹ thuật cao.

pháp luật quy định không được sử dụng lao động cho thuê lại cho các công việc có nhu cầu lâu dài.

chỉ giữ lại các “core business” (lĩnh vực kinh doanh chủ chốt) và thuê ngoài các mảng công việc khác vì mục tiêu hiệu quả.

Quá trình thuê ngoài đưa tới sự hình thành các chuỗi cung ứng, ban đầu là chuỗi cung ứng trong nước và sau đó mở rộng ra chuỗi cung ứng toàn cầu và tạo ra quá trình chuyên môn hóa sản xuất hay lắp ráp ở các vùng hay các nước khác nhau. Quá trình thuê ngoài cũng đồng nghĩa với việc công ty cắt giảm lao động làm trong các mảng công việc mà họ không cho là chủ chốt.

Thuê ngoài đưa tới thực tế là công ty sử dụng hàng hóa hay dịch vụ nhưng không chịu trách nhiệm về lao động sản xuất hoặc việc làm của NLĐ tạo ra những hàng hóa hay dịch vụ đó.

Việc làm khu vực phi chính thức là việc làm không có quan hệ lao động, là việc làm của những người lao động tự do, tự tạo việc làm và tự kiếm sống

ví dụ: những người thu gom rác tự do, những người bán hàng rong, những thợ xây dựng nhỏ mang tính cá thể tự do, những người lao động bốc xếp mang tính cá thể tự do, làm cửu vạn, lái xe ôm tự do, chở hàng tự do, v.v… v.v…

Những người làm việc tự do này luôn bị đối mặt với rủi ro bị tước đi thu nhập của họ như bị cảnh sát đuổi, giữ hàng, phạt vi phạm giao thông, vỉa hè, lề đường, v.v…