Vật chất tồn tại bằng cách vận động, nói khác đi vận động “là thuộc tính cố hữu của vật chất”, “là phương thức tồn tại của vật chất”. Trong vận động và bằng vận động mà các dạng vật chất thể hiện đặc tính của mình, chứng minh sự tồn tại của mình. “Các hình thức và các dạng khác nhau của vật chất chỉ có thể nhận thức được thông qua vận động, thuộc tính của vật thể chỉ bộc lộ qua vận động, về một vật thể không vận động thì không có gì mà nói cả” . Triết học Mác-Lê nin khẳng định, không thể có vật chất không vận động và cũng không thể có vận động không vật chất. Nói cách khác, nói đến vật chất là nói vật chất đang vận động và nói đến vận động là nói đến vận động của vật chất.

1. Hình thức vận động cơ học – sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian;

2. Hình thức vận động vật lý – sự vận động của các phân tử, các hạt cơ bản, vận động của điện tử, các quá trình nhiệt, điện v.v..;

3. Hình thức vận động hóa học – vận động của các nguyên tử, các quá trình hóa hợp và phân giải các chất;

3. Hình thức vận động hóa học – vận động của các nguyên tử, các quá trình hóa hợp và phân giải các chất;

5. Hình thức vận động xã hội – sự thay đổi các hình thái kinh tế - xã hội, các quá trình diễn ra trong đời sống xã hội loài người.

Nguồn gốc tự nhiên của ý thức được thể hiện qua sự hình thành của bộ óc con người và hoạt động của bộ óc đó cùng với mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan; trong đó, thế giới khách quan tác động đến bộ óc con người tạo ra quá trình phản ánh sáng tạo, năng động.

Sự ra đời của ý thức chủ yếu do hoạt động cải tạo thế giới khách quan thông qua quá trình lao động.