CNDT: Thừa nhận sự tồn tại của vật chất, phủ định đặc trưng “tồn tại tự thân” của vật chất

CNDVCD: đồng nhất vật chất nói chung với những sự vật cụ thể, hữu hình.

CNDV thế kỷ XV - XVIII: nguyên tử là phần tử vật chất nhỏ nhất, không thể phân chia... Vận động của vật chất chỉ được coi là vận động cơ học, nguồn gốc của vận động nằm ngoài sự vật.

1895: Rơnghen tìm ra tia X

1896: Béccơren phát hiện ra hiện tượng phóng xạ

1897: Tômxơn phát hiện ra điện tử

1901: Kaufman: khối lượng của điện tử tăng khi vận tốc chuyển động của nó tăng.

“Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” .

Vận động

Không gian, thời gian

Tồn tại của thế giới là tiền đề cho sự thống nhất của thế giới

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Nguồn gốc tự nhiên

Nguồn gốc xã hội

Bản chất ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người.

Các lớp cấu trúc của ý thức: khi xem xét ý thức với các yếu tố hợp thành, ý thức gồm nhiều yếu tố quan hệ mật thiết với nhau, trong đó yếu tố cơ bản nhất là tri thức, tình cảm, niềm tin, ý chí

Các cấp độ của ý thức: khi xem xét ý thức theo chiều sâu của thế giới nội tâm con người, ý thức bao gồm: tự ý thức, vô thức và tiềm thức

Chủ nghĩa duy tâm: Ý thức, tinh thần của con người đã bị trừu tượng hóa, tách khỏi con người thành một lực lượng thần bí, tiên thiên

Chủ nghĩa duy vật siêu hình: Tuyệt đối hóa yếu tố vật chất, chỉ nhấn mạnh một chiều vai trò của vật chất sinh ra ý thức, quyết định ý thức; phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Vật chất quyết định ý thức

Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Ý nghĩa phương pháp luận chủ đạo: Tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

Muốn thực hiện tốt nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan, cần nhận thức và giải quyết đúng đắn các quan hệ lợi ích giữa cá nhân, tập thể, xã hội; có động cơ trong sáng, không vụ lợi, có thái độ thật sự khách quan, khoa học trong nhận thức và hoạt động thực tiễn