Tính khách quan của mối liên hệ

Tính phổ biến của mối liên hệ

Quan điểm toàn diện

Quan điểm lịch sử - cụ thể

Tính khách quan của sự phát triển

Tính phổ biến của sự phát triển

Tính đa dạng, phong phú của sự phát triển: mỗi sự vật, hiện tượng ở mỗi lĩnh vực phát triển khác nhau qua từng giai đoạn cụ thể thì sự phát triển có những đặc điểm khác nhau

Quan điểm phát triển đòi hỏi chúng ta khi xem xét sự vật phải đặt nó trong khuynh hướng tiến lên, có cái mới, cái tiến bộ ra đời thay thế cái cũ. Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy rằng sự phát triển của sự vật không diễn ra theo đường thẳng mà quanh co, phức tạp

Quan điểm phát triển là cơ sở khoa học giúp chúng ta khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, ngại đổi mới trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

Cả cái chung và cái riêng đều tồn tại khách quan, giữa chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau

Cái chung và cái đơn nhất có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện nhất định

Vì cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, nên muốn tìm cái chung phải tìm từ những cái riêng

Vì cái chung sâu sắc hơn cái riêng, nên phải dựa vào cái chung để cải tạo cái riêng và khi vận dụng cái chung vào cái riêng, phải cá biệt hóa cho phù hợp với đặc điểm của từng cái riêng.

Nguyên nhân sinh ra kết quả, nên nguyên nhân luôn có trước kết quả, còn kết quả là cái được sinh ra bởi nguyên nhân nên chỉ xuất hiện sau khi đã có nguyên nhân tác động

Tính phức tạp của mối quan hệ nhân - quả

Quan hệ nhân – quả là một chuỗi liên tục

Kết quả có khả năng tác động trở lại nguyên nhân theo hướng tích cực hoặc tiêu cực

Mối liên hệ nhân - quả có tính khách quan, phổ biến

Mối liên hệ nhân - quả có tính phức tạp, đa dạng nên cần phân biệt chính xác các loại nguyên nhân để có phương pháp giải quyết cho phù hợp

Một nguyên nhân có thể có nhiều kết quả và ngược lại

Tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại khách quan và đều có vai trò nhất định trong quá trình phát triển của sự vật, trong đó tất nhiên giữ vai trò quyết định

Cái tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại trong sự thống nhất biện chứng với nhau

Tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hóa cho nhau

Không thể tìm tất nhiên và ngẫu nhiên trong ý thức con người

Cần tạo điều kiện nhất định để cản trở hoặc thúc đẩy sự chuyển hóa của chúng theo mục đích nhất định

Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức

Nội dung giữ vai trò quyết định hình thức, hình thức tác động trở lại nội dung

Trong nhận thức không tách rời tuyệt đối hóa giữa nội dung và hình thức, chống chủ nghĩa hình thức

Để cải tạo và biến đổi sự vật, trước hết cần căn cứ vào nội dung, song cũng phải chú ý tới hình thức, theo dõi mối quan hệ giữa nội dung và hình thức để kịp thời điều chỉnh sự can thiệp của con người vào quá trình biến đổi sự vật

Muốn cải tạo, biến đổi sự vật, cần phải sử dụng nhiều hình thức

Sự thống nhất và đối lập giữa bản chất và hiện tượng

Muốn hiểu được bản chất của sự vật phải thông qua nhiều hiện tượng, trong nhận thức không dừng lại ở hiện tượng mà phải tiến tới bản chất sự vật.

Trong hoạt động thực tiễn, phải dựa vào bản chất sự vật để đưa ra được phương thức cải tạo, biến đổi sự vật

Trong hoạt động thực tiễn cần dựa vào hiện thực chứ không dựa vào khả năng để xác định chủ trương, phương hướng, mục đích hành động của mình. Tuy không dựa vào khả năng nhưng cũng phải tính đến các khả năng để đề ra phương hướng hành động phù hợp với yêu cầu cải tạo, biến đổi sự vật

Tính thống nhất giữa chất và lượng

Quá trình chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất

Chất mới ra đời tác động trở lại lượng của sự vật

Trong mỗi mâu thuẫn của các mặt đối lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau

Quá trình vận động và phát triển của mâu thuẫn:

cơ sở khoa học giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu hướng phát triển của sự vật, hiện tượng